Zatrudnienie pod pozorem misji religijnej: na jakie ryzyko narażają się cudzoziemcy w Polsce

Proponują Ci pracę w magazynie lub zakładzie produkcyjnym, a podczas formalności okazuje się, że musisz zostać uczestnikiem misji religijnej. Nie pomyliłeś/aś się. Część agencji na polskim rynku pracy rzeczywiście składa takie propozycje. Agencja tłumaczy to możliwością szybszego rozpoczęcia pracy z pominięciem zezwolenia na pracę. Dla osoby potrzebującej zarobku taka oferta może wydawać się wygodna. Zanim jednak się zgodzisz, warto zrozumieć, na jakiej podstawie masz zostać zatrudniony/a i jak ma się ona do Twoich przyszłych obowiązków.

Jak działa ten schemat

Mechanizm angażowania cudzoziemców do zwykłej pracy komercyjnej za pośrednictwem organizacji religijnych opisali dziennikarze TVN24 w reportażu śledczym “Święty biznes”. Z ich materiałów wynika, że cudzoziemców rejestrowano jako misjonarzy i angażowano do pracy, między innymi na budowie. W opisanym przez dziennikarzy modelu przedsiębiorstwo rozliczało się z agencją, część środków trafiała do organizacji religijnej, która następnie wypłacała pieniądze ludziom. Takie wypłaty mogły być dokumentowane jako zwrot kosztów misji.

Legalne zwolnienie z wymogu posiadania zezwolenia i granica jego stosowania

Ta konstrukcja opiera się na rzeczywistym wyjątku ustawowym. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 listopada 2025 roku przewiduje możliwość wykonywania pracy bez zezwolenia przez określone kategorie osób pełniących pracę w związku ze swoją funkcją religijną. Chodzi o pracę w kościele, związku wyznaniowym lub ich jednostkach organizacyjnych. Dopuszczalna jest również praca w innej organizacji na podstawie stosownego skierowania.

Warunkiem tego zwolnienia pozostaje jednak związek wykonywanej pracy z funkcją religijną. Właśnie dlatego skierowania z kościoła nie można traktować jako uniwersalnego zastępstwa zezwolenia na pracę dowolnego rodzaju. Jeżeli ktoś jest formalnie zatrudniany do działalności religijnej, a w rzeczywistości uczestniczy w zwykłych zmianach produkcyjnych bez takiego związku, pojawiają się podstawy do zakwestionowania prawidłowości zastosowania tego wyjątku. Wynika to z punktu 11 paragrafu 1 wspomnianego rozporządzenia.

Odrębna kwestia dotyczy ubezpieczenia. Dla duchownych w Polsce obowiązują szczególne zasady finansowania określonych składek do ZUS. W ustawowo określonych warunkach część składek lub ich całość pokrywa Fundusz Kościelny. Jednocześnie praca wykonywana na podstawie umowy o pracę tworzy odrębną podstawę ubezpieczenia, którą trzeba uwzględnić. Obietnica oszczędności na składkach dzięki religijnemu sposobowi zatrudnienia wymaga zatem weryfikacji w świetle rzeczywistych warunków pracy.

Czym ryzykuje pracownik

Dla pracownika najpoważniejsze problemy mogą pojawić się podczas kontroli legalności zatrudnienia. Jeśli wymagane zezwolenie nie istnieje, a zastosowany wyjątek nie odpowiada okolicznościom, praca może zostać uznana za nielegalną. Odpowiedzialność za naruszenie przepisów ponosi zarówno podmiot, który nielegalnie powierzył pracę cudzoziemcowi, jak i sam cudzoziemiec.

Konsekwencje mogą dotyczyć również pobytu w Polsce. Szczególnie wrażliwa jest sytuacja, gdy to właśnie pełnienie funkcji religijnej stanowiło podstawę uzyskania zezwolenia na pobyt: deklarowany cel musi odpowiadać faktycznemu. Przy zaistnieniu ustawowych przesłanek możliwe jest wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Konkretny wynik zależy od statusu danej osoby i okoliczności jej sprawy.

Problemy z zatrudnieniem mogą utrudnić również odzyskanie zarobionych pieniędzy. Gdy dokumenty opisują misję religijną, a wypłaty są nazywane zwrotem kosztów, w razie sporu konieczne będzie ustalenie, jakie relacje faktycznie łączyły strony. Kluczowe znaczenie będą miały dowody wykonanej pracy i ustaleń dotyczących wynagrodzenia. Jeśli zachodzą przesłanki stosunku pracy, osoba może dochodzić jego uznania i związanych z nim uprawnień, w tym prawa do wynagrodzenia za urlop. Nieodpowiednia nazwa umowy sama w sobie tych możliwości nie wyłącza.

Kwestia ubezpieczenia wymaga osobnej uwagi. Dla uzyskania świadczeń chorobowych istotne jest, jakim dokładnie ubezpieczeniem objęta jest dana osoba. Dla duchownych ubezpieczenie chorobowe ma charakter dobrowolny. Ogólne zapewnienie, że składki do ZUS są opłacane, nie wystarczy zatem do zrozumienia pełni przysługujących praw. Warto wiedzieć, na jakiej podstawie nastąpiła rejestracja i jaki zakres ubezpieczeń ona obejmuje.

Istnieje również praktyczna podatność na zagrożenia: jeśli jedna organizacja jednocześnie zapewnia zatrudnienie, wypłaty i zakwaterowanie, konflikt z nią może dotknąć kilku ważnych sfer życia jednocześnie. W takich warunkach szczególnie istotne jest posiadanie własnych kopii podpisanych dokumentów i rozumienie, jakie zobowiązania przyjmuje każda ze stron.

Przed rozpoczęciem pracy ustal, z kim dokładnie zawierasz umowę i kto będzie odpowiedzialny za wynagrodzenie. Jeśli obiecuje się Ci zatrudnienie bez zezwolenia, poproś o wskazanie konkretnej podstawy prawnej i wyjaśnienie, jak ma się ona do Twoich obowiązków. Dokumenty dotyczące działalności religijnej wymagają szczególnej uwagi wówczas, gdy proponowana oferta dotyczy zwykłej pracy komercyjnej.

Informacje o aktualnych ofertach pracy Gremi Personal i warunkach zatrudnienia uzyskasz pod numerami: +380 50 334 93 51, +48 525 275 003.