Praca za pieniądze: dlaczego nie wolno płacić za „ofertę pracy", „rejestrację" ani „gwarancję" zatrudnienia w Polsce

Poszukiwanie pracy w Polsce niekiedy zaczyna się od nietypowej propozycji: najpierw trzeba zapłacić za „rezerwację" oferty, „rejestrację" albo gwarancję zatrudnienia. Agencje pracy tłumaczą to kosztami administracyjnymi, koniecznością załatwienia dokumentów lub dużą liczbą chętnych na jedno stanowisko. Czasem chodzi o niewielkie kwoty, dlatego osoba zgadza się zapłacić, żeby nie stracić szansy na pracę. Żądanie opłaty za samo zatrudnienie jest jednak sprzeczne z polskim prawem. Jeszcze poważniejsze ryzyko pojawia się wtedy, gdy pod pozorem usług pośrednictwa lub załatwiania dokumentów sprzedaje się człowiekowi obietnicę pracy, za którą nie stoi rzeczywisty pracodawca ani stanowisko pracy. W takim przypadku osoba ryzykuje nie tylko utratę pieniędzy, lecz także problemy z legalnością zatrudnienia i pobytu w Polsce.

Za co agencja nie może pobierać pieniędzy

Zasady działalności agencji pracy w Polsce określa ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która weszła w życie 1 czerwca 2025 roku.

Zgodnie z art. 321 tej ustawy agencja nie może pobierać od osób, którym szuka pracy, żadnych opłat, z wyjątkiem niektórych kosztów wprost przewidzianych przepisami. Oznacza to, że firma nie ma prawa żądać pieniędzy za wyszukanie oferty, rejestrację kandydata, przygotowanie do rozmowy kwalifikacyjnej, formalności związane z zatrudnieniem ani rezerwację miejsca pracy.

Istnieje przy tym wąski wyjątek, dotyczący skierowania do pracy poza granicami Polski (na przykład do Niemiec). Zgodnie z art. 338 agencja może wówczas żądać od kandydata wyłącznie zwrotu faktycznie poniesionych kosztów: przejazdu do miejsca pracy i z powrotem, uzyskania wizy, badań lekarskich oraz tłumaczenia dokumentów. Wszystkie te kwoty muszą być rzeczywiste i wskazane w pisemnej umowie.

Jeśli jednak szukasz pracy w samej Polsce, ten wyjątek nie obowiązuje. Agencja nie może przerzucać na Ciebie kosztów rekrutacji ani obsługi administracyjnej. Za naruszenie tych przepisów przewidziano kary od 3000 do 30 000 zł. Zatem żądanie zapłaty za ofertę pracy lub „rezerwację" miejsca nie jest zwykłą praktyką rynkową. To sygnał możliwego naruszenia prawa.

Płatne „usługi dokumentowe"

Inny powszechny schemat polega na tym, że pośrednik proponuje zapłatę za pomoc w uzyskaniu zezwolenia na pracę lub innego dokumentu, który rzekomo daje prawo do pracy w Polsce. Zgodnie z art. 84 ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom osobie, która żąda od cudzoziemca korzyści majątkowej w zamian za działania mające na celu uzyskanie takiego dokumentu, może zostać wymierzona grzywna od 6000 do 50 000 zł. Nie należy jednak mylić tego z oficjalnymi opłatami administracyjnymi. Jeśli są przewidziane przepisami i wnoszone na rzecz właściwego odbiorcy, jest to w porządku. Pośrednik nie może jednak sprzedawać samego prawa do uzyskania dokumentu.

Warto też pamiętać, że sam dokument nie oznacza jeszcze legalnej pracy. Musi on odpowiadać rzeczywistemu pracodawcy, stanowisku i warunkom zatrudnienia. Kupowanie „oświadczeń", „zezwoleń" i innych zaświadczeń od pośredników, za którymi nie stoi rzeczywiste miejsce pracy, jest niebezpieczne. Taka sytuacja może mieć poważne konsekwencje prawne, w tym karne, jeśli zostanie udowodnione, że osoba wiedziała o oszustwie i świadomie nabyła fikcyjny dokument.

Czym to grozi pracownikowi

Jeśli ktoś szukał prawdziwej pracy i padł ofiarą oszustów, zazwyczaj nie grozi mu kara karna, ale traci pieniądze i nie otrzymuje oferty pracy.

W zależności od okoliczności możliwe są także konsekwencje administracyjne: cudzoziemcowi wykonującemu pracę nielegalnie grozi grzywna w wysokości co najmniej 1000 zł. Nieprawdziwe dokumenty mogą również utrudnić legalizację pobytu. W szczególności cudzoziemcowi można odmówić wjazdu lub wydać decyzję o zobowiązaniu do powrotu, która może zawierać nawet zakaz ponownego wjazdu do Polski i innych państw strefy Schengen.

Co sprawdzić, zanim zgodzisz się na propozycję

Przede wszystkim trzeba ustalić, kto dokładnie proponuje pracę: bezpośredni pracodawca, agencja pracy czy pośrednik, który jedynie obiecuje pomóc z dokumentami.

Jeśli jest to agencja, sprawdź jej wpis w Krajowym Rejestrze Agencji Zatrudnienia (KRAZ). Ważne jest, aby zweryfikować nie tylko nazwę, lecz także dane rejestrowe, adres i status wpisu. Obecność firmy w rejestrze sama w sobie nie gwarantuje rzetelności każdej jej oferty, ale brak wymaganego wpisu jest poważnym powodem, by zrezygnować z usług takiego pośrednika. Zgodnie z art. 305 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia działalność w zakresie pośrednictwa pracy i pracy tymczasowej jest działalnością regulowaną i wymaga wpisu do odpowiedniego rejestru. Przed podpisaniem umowy wyjaśnij wszystkie szczegóły: rodzaj umowy, na podstawie której będziesz pracować, kto jest pracodawcą, gdzie i jaką pracę będziesz wykonywać, jak długo potrwa zatrudnienie, jakie będzie wynagrodzenie i jakie są warunki ubezpieczenia.

Jeśli pośrednik prosi o pieniądze, żądaj pisemnego wyjaśnienia, za jaką dokładnie usługę są pobierane, na jakiej podstawie prawnej i do kogo należy płatność. Nie zgadzaj się na przelewy na prywatne karty, gotówkę bez potwierdzenia ani opłaty „za przyspieszenie formalności". Nie udostępniaj pośrednikom dostępu do Profilu Zaufanego, rachunków bankowych, poczty elektronicznej ani innych kont osobistych.

Jeżeli pieniądze zostały już wpłacone, zachowaj korespondencję, ogłoszenia, potwierdzenia płatności, umowy i dokumenty przekazane przez pośrednika. Skargę można złożyć do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), a w przypadku oznak oszustwa lub sprzedaży fikcyjnych dokumentów - na policję lub do Straży Granicznej.

Nie pomoże to jednak, jeśli pośrednik działa na terytorium Ukrainy i prowadzi ukraińską jednoosobową działalność gospodarczą (FOP). W takim przypadku należy zwrócić się do właściwych służb na Ukrainie.

Najważniejsza zasada dla osoby szukającej pracy: w Polsce nie trzeba płacić za samą ofertę pracy, dostęp do pracodawcy ani rezerwację miejsca pracy. Jeśli pośrednik uzależnia zatrudnienie od takiej płatności, warto wstrzymać proces i zweryfikować propozycję, zanim przekażesz pieniądze lub dokumenty osobiste.

Informacje o aktualnych ofertach pracy Gremi Personal i warunkach zatrudnienia uzyskasz pod numerami: +380 50 334 93 51, +48 525 275 003.