Część wynagrodzenia „w kopercie": na co naraża się pracownik w Polsce

W ogłoszeniu o pracy w Polsce obiecuje się atrakcyjne wynagrodzenie, jednak podczas formalności okazuje się, że część pieniędzy pracownik otrzyma oficjalnie na podstawie umowy, a resztę w gotówce „w kopercie", bez uwzględnienia w rozliczeniu wynagrodzenia. Na pierwszy rzut oka takie ustalenie może wydawać się korzystne: osoba dostaje więcej, niż wynika z dokumentów. Konsekwencje mogą jednak być trudne do przewidzenia. Obiecana stawka często okazuje się nie gwarantowanym dochodem, lecz schematem, przez który pracownik traci część gwarancji socjalnych, a nawet naraża swój legalny status w kraju.

Korzyść, która może przerodzić się w ryzyko

Weźmy prosty przykład. Agencja pracy tymczasowej proponuje kandydatowi wynagrodzenie wyraźnie przewyższające płacę minimalną. W umowie zostanie jednak wskazane 4806 zł brutto (tyle wynosi minimalne wynagrodzenie za pracę w Polsce w 2026 roku), a kolejne 1500-2000 zł pracownik otrzyma w gotówce i ta część nie trafi do oficjalnego rozliczenia wynagrodzeń (payroll).

W rezultacie na rękę kandydat rzeczywiście otrzyma więcej, ale oficjalnie potwierdzone zarobki nie będą odpowiadały rzeczywistym. Powstają przez to co najmniej trzy rodzaje ryzyka.

Pierwsze - zaniżenie składek i podatków. Jeśli pracodawca nie wykazuje części zarobków w oficjalnym rozliczeniu, może zaniżać podstawę, od której powinny być naliczane składki do ZUS i podatki. Oznacza to, że oficjalne dane o dochodach pracownika nie odpowiadają rzeczywistości, a przysługujące gwarancje socjalne są niższe, niż byłyby przy zadeklarowaniu pełnej kwoty.

Przypominamy, że w Polsce to pracodawca lub inny odpowiedzialny płatnik ma obowiązek zgłosić pracownika do ZUS, jeśli wymagają tego przepisy, oraz opłacać należne składki na ubezpieczenia społeczne.

Drugie - trudność w udowodnieniu rzeczywistych zarobków. Wypłaty gotówkowe, które nie zostały odnotowane w umowie ani w dokumentach rozliczeniowych, trudno potwierdzić. Gdy więc będzie potrzebne zaświadczenie o dochodach - na przykład dla banku, przy wynajmie mieszkania czy w procedurach wizowych - oficjalnie potwierdzona kwota okaże się niższa od tej, którą osoba faktycznie otrzymywała.

Trzecie - utrata nieoficjalnej części wynagrodzenia. Jeśli pracodawca przestanie wypłacać uzgodnioną gotówkę, pracownikowi będzie bardzo trudno wykazać jej wysokość i domagać się wypłaty, ponieważ nie ma na to pisemnych podstaw.

Jednocześnie należy rozumieć, że sama wypłata wynagrodzenia w gotówce nie jest w Polsce naruszeniem prawa. Jest ona możliwa: domyślnie wynagrodzenie przelewa się na rachunek bankowy, ale pracownik może pisemnie poprosić o wypłatę w gotówce. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy część wynagrodzenia jest ukrywana przed oficjalną ewidencją, a rzeczywiste warunki płacy nie odpowiadają zadeklarowanym.

Jak wynagrodzenie w kopercie wpływa na legalność pracy

Dla cudzoziemca naruszenie przez pracodawcę zasad wypłaty wynagrodzeń może mieć konsekwencje także dla dalszego zatrudnienia w Polsce.

Od 1 czerwca 2025 roku w Polsce obowiązuje ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą właściwe organy, rozpatrując wnioski o zezwolenie na pracę oraz wpisując do ewidencji oświadczenia pracodawców o powierzeniu pracy cudzoziemcom, sprawdzają, czy pracodawca opłaca składki do ZUS i podatki.

W szczególności wojewoda odmawia pracodawcy wydania zezwolenia na pracę, jeżeli ma on niespłacone zaległości w składkach i podatkach (z wyjątkiem przypadków, gdy pracodawca uzyskał rozłożenie płatności na raty, odroczenie lub zwolnienie z ich zapłaty) albo jeżeli pracę pracownikowi powierza podmiot, który nie jest legalnie działającą agencją pracy tymczasowej, a będzie ona wykonywana na rzecz osoby trzeciej.

Dla pracownika cudzoziemca niebezpieczeństwo polega na tym, że problemy pracodawcy mogą utrudnić kontynuowanie jego legalnej pracy. Zezwolenie na pracę jest bowiem powiązane z konkretnym pracodawcą i warunkami pracy, a przepisy nie przewidują możliwości jego przedłużenia - trzeba złożyć nowy wniosek. Jeśli nowy wniosek został złożony w terminie, pracownik może - po spełnieniu określonych warunków - kontynuować pracę na czas jego rozpatrywania. Jeżeli pracodawca nie jest w stanie tego zrobić lub odmowa została już wydana, osoba będzie musiała znaleźć inną legalną podstawę wykonywania pracy, zgodną ze swoim statusem pobytowym.

Jeżeli natomiast prawo do pracy wygasło, a osoba nadal pracuje bez zezwolenia lub innej legalnej podstawy, jest to nielegalne wykonywanie pracy. W określonych okolicznościach naruszenie przepisów dotyczących pobytu lub zatrudnienia może skutkować decyzją o zobowiązaniu cudzoziemca do opuszczenia Polski.

Sama odmowa wydania zezwolenia pracodawcy lub jego zadłużenie wobec ZUS nie oznaczają jednak automatycznej deportacji pracownika. Konsekwencje zależą od jego dokumentów, podstawy pobytu i konkretnych okoliczności. Dla obywateli Ukrainy posiadających status UKR (ochrona tymczasowa) sytuacja jest inna: mogą oni pracować bez zezwolenia na pracę - pracodawcy wystarczy złożyć powiadomienie do powiatowego urzędu pracy. Na podstawie powiadomienia w okresie przejściowym mogą pracować także inni obywatele Ukrainy legalnie przebywający w Polsce. Ryzyko związane z zezwoleniem na pracę dotyczy ich zatem w mniejszym stopniu. Utrata gwarancji socjalnych i niemożność wykazania rzeczywistego dochodu to jednak skutki, które „koperta" niesie dla wszystkich - niezależnie od statusu.

Jak rozpoznać ryzyko jeszcze przed podpisaniem umowy

Najlepiej zweryfikować ofertę pracodawcy jeszcze przed podpisaniem umowy, dopóki jest czas na pytania i możliwość rezygnacji. Zacznij od porównania ogłoszenia z umową: jeśli obiecywano na przykład 6500-6800 zł, a w dokumentach widnieje jedynie 4806 zł brutto, poproś o pisemne wyjaśnienie, z czego składa się różnica i czy będzie ona uwzględniona w dokumentach rozliczeniowych (payroll).

Następnie zapytaj wprost, czy pełna kwota zarobków będzie deklarowana do celów podatkowych i składek do ZUS. Jeżeli agencja przyznaje, że część pieniędzy będzie wypłacana „w kopercie" i nie będzie wykazywana w rozliczeniach, oficjalne dane o Twoim dochodzie nie będą zgodne z rzeczywistymi, a wraz z tym pojawią się wszystkie opisane wyżej rodzaje ryzyka.

Sprawdź również, czy agencja jest wpisana do państwowego rejestru agencji zatrudnienia KRAZ (Krajowy Rejestr Agencji Zatrudnienia) - wyszukiwanie jest dostępne online. Legalnie działająca agencja pracy tymczasowej musi mieć taki wpis. Pamiętaj też, że pracodawca ma obowiązek pisemnie poinformować Cię o warunkach pracy w języku, który rozumiesz.

Na koniec przyjrzyj się temu, czym potwierdzona jest obiecana dopłata. Można żądać pisemnego uregulowania warunków, jednak taka obietnica nie rozwiązuje głównego problemu: część wynagrodzenia nadal pozostaje poza oficjalną ewidencją, a udowodnienie jej wysokości lub wyegzekwowanie wypłaty będzie bardzo trudne. Ogólnie rzecz biorąc, jeśli agencja pracy nie jest gotowa uwzględnić całego obiecanego wynagrodzenia w oficjalnych rozliczeniach, dobrze zastanów się, czy jesteś gotów/gotowa zaakceptować takie warunki, zanim podpiszesz umowę. Po rozpoczęciu pracy wyegzekwowanie nieoficjalnie obiecanej części wynagrodzenia będzie niemal niemożliwe.

Informacje o aktualnych ofertach pracy Gremi Personal i warunkach zatrudnienia uzyskasz pod numerami: +380 50 334 93 51, +48 525 275 003.