Nowa strategia migracyjna Polski: czego mogą spodziewać się Ukraińcy?

Temat numer jeden w Polsce w październiku – nowa strategia migracyjna.

Ogłosił ją premier Donald Tusk na posiedzeniu polskiego rządu. Warto zaznaczyć, że nie była to niespodzianka dla politologów – Tusk mówił wcześniej o chęci uregulowania sytuacji z migrantami podczas zjazdów rządzącej koalicji „Koalicja Obywatelska".

Ukraińcy w Polsce zdążyli się już przyzwyczaić, że przepisy dotyczące ich legalizacji są stale aktualizowane. Czy nowa strategia migracyjna stanie się katalizatorem kolejnych zmian? Czego mogą spodziewać się obywatele Ukrainy, w tym ci, którzy przekroczyli granicę po 24 lutego 2022 roku? O tym porozmawiamy poniżej.

Czym jest nowa strategia migracyjna?

To zbiór idei i propozycji sformułowanych jako projekt pod nazwą „Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025–2030". Celem tych propozycji jest stworzenie przejrzystych i bezpiecznych zasad imigracji do kraju. Innymi słowy, Polska dąży do przejęcia kontroli nad procesami migracyjnymi oraz zapewnienia nowych, klarowniejszych reguł pobytu i integracji cudzoziemców.

Poniżej omówimy kluczowe aspekty nowej strategii migracyjnej w Polsce.

Kiedy nowa strategia migracyjna wejdzie w życie?

Na chwilę obecną nowa strategia migracyjna jest jedynie projektem. Dokument, który możemy teraz omawiać, wymaga uzgodnienia z różnymi organami i zatwierdzenia przez rząd. Po zakończeniu tego procesu opracowane zostaną szczegółowe plany realizacji. Oczekuje się, że wdrożenie strategii będzie przebiegało dwuetapowo: do 2027 roku oraz do 2030 roku. W 2027 roku strategia zostanie poddana przeglądowi i – w razie potrzeby – korektom.

Priorytet bezpieczeństwa

Nowa polityka migracyjna Polski – to przede wszystkim kwestia bezpieczeństwa narodowego. Obecny rząd polski stara się kontrolować przepływy migracyjne, regulować ich skalę i – w istocie – określać, które kraje pochodzenia migrantów mają wyższy, a które niższy priorytet. Władze w Polsce opowiadają się też za wzmocnieniem zewnętrznych granic Unii Europejskiej. Podejście niemieckie – przywrócenie wewnętrznej kontroli granicznej – jest w Polsce uznawane za mniej skuteczne.

Zawieszenie prawa do azylu

Polska może tymczasowo zawiesić prawo do ubiegania się o azyl w przypadku nadzwyczajnych okoliczności. Taki krok ma ograniczyć dostęp do kraju osobom, które wykorzystują system azylowy jako sposób na nielegalne przekroczenie granicy. Polska chce także zamknąć granice dla osób potencjalnie niebezpiecznych.

W wystąpieniu przed posłami w Sejmie Donald Tusk podkreślił, że Bruksela wie, iż Rosja i jej sojusznicy wykorzystują cudzoziemców do destabilizacji sytuacji na polsko-białoruskiej granicy. Premier Polski wyraził gotowość do ochrony polskiej granicy z użyciem różnych instrumentów prawnych.

Warto przypomnieć, że sytuacja z migrantami zaostrzyła się już w 2021 roku, gdy na białoruską granicę z Polską, Litwą i Łotwą zaczęli masowo przybywać migranci z Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Polskie władze uważają, że rosyjskie i białoruskie służby specjalne celowo przekształcają granicę w strefę napięcia.

Nawiasem mówiąc, właśnie „tymczasowe terytorialne zawieszenie prawa do azylu" zapowiedziane przez Tuska jest w Europie najbardziej krytykowane. Przedstawiciel Komisji Europejskiej podkreślił, że dostęp do procedury azylowej stanowi element zobowiązań międzynarodowych i europejskich państw członkowskich UE. Tymczasem w Polsce krytycznie ocenia się politykę migracyjną UE, a europejski „Pakt o migracji i azylu" uznaje się za zbyt uproszczony.

Krajowy program powrotów

Jednym z kluczowych elementów nowej strategii migracyjnej jest opracowanie i wdrożenie krajowego programu powrotów. Program ten zakłada stworzenie mechanizmów dobrowolnego i przymusowego powrotu cudzoziemców, jeśli ich obecność w Polsce zostanie uznana za „nieuzasadnioną lub niepożądaną". Krajowy program powrotów będzie obejmował dwa kierunki: 1. Dobrowolny powrót. Cudzoziemcy w Polsce mogą zdecydować się na powrót do ojczyzny i otrzymać w tym celu wsparcie ze strony polskiego państwa. 2. Powrót obowiązkowy. Jeśli obywatel innego państwa nie przestrzega polskiego prawa, zostanie wobec niego zastosowany mechanizm przymusowego powrotu do kraju pochodzenia.

Zmiany w legalizacji pobytu cudzoziemców

Nowa polityka migracyjna przewiduje dwie główne zmiany w zakresie legalizacji pobytu cudzoziemców. 1. Cyfryzacja procesów legalizacji pobytu. Oczekuje się, że procedura składania wniosków zostanie przeniesiona do internetu. Pozwoli to zoptymalizować proces i odciążyć urzędy wojewódzkie. 2. Rozwiązanie problemu pośredników składających bezpodstawne wnioski. Polska dąży do ograniczenia przypadków, w których cudzoziemcy uzyskują zezwolenia na pobyt mimo braku rzeczywistej ku temu potrzeby.

Zmiany w uzyskiwaniu polskiego obywatelstwa

Polska zaostrza procedurę uzyskiwania obywatelstwa. Wprowadzony zostanie m.in. „test obywatelski" – podobne rozwiązania funkcjonują w wielu krajach. Test będzie sprawdzał znajomość języka polskiego, historii i tradycji Polski.

Zmiany w uzyskiwaniu statusu repatrianta i Karty Polaka

Procedury nadawania statusu repatrianta i Karty Polaka zostaną poddane przeglądowi i reformie. Rząd chce wyeliminować nadużycia w tym systemie, a jednocześnie rozszerzyć wsparcie dla repatriantów. Dla nich planowane jest opracowanie online'owych programów nauki języka polskiego.

Programy integracyjne

Nowa strategia migracyjna kładzie nacisk na integrację cudzoziemców, a nie na ich asymilację. Polska chce stworzyć warunki, w których cudzoziemcy będą okazywać szacunek dla polskich norm i wartości oraz aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym.

Dla cudzoziemców, którzy przejdą procedurę uzyskania ochrony międzynarodowej lub krajowej, nowa strategia przewiduje uczestnictwo w kompleksowych programach integracyjnych. Dla najliczniejszych grup migrantów, takich jak Ukraińcy, programy będą wyspecjalizowane. Ważnym elementem tych programów będzie nauka języka polskiego.

Tego rodzaju programy mają sprzyjać społecznej i ekonomicznej integracji migrantów. W przyszłości, jeśli cudzoziemiec w Polsce nie będzie aktywnie uczestniczył w programie integracyjnym, odmówi mu się przyznania zezwolenia na pobyt stały lub polskiego obywatelstwa.

Nowa strategia przewiduje również działania zwalczające radykalizację religijną i praktyki kulturowe sprzeczne z polskim prawem. Osoby naruszające obowiązujące normy i przepisy mogą zostać deportowane.

Zmiany dla cudzoziemców na polskim rynku pracy

W ramach nowej strategii migracyjnej Polska będzie starała się unikać nadmiernego uzależnienia od migracji zarobkowej.

Rząd zdaje sobie sprawę, że na rynku pracy istnieje deficyt pracowników, który można i należy uzupełniać cudzoziemcami. Jednocześnie polskie władze są zaniepokojone, że napływ zagranicznych pracowników może hamować procesy modernizacji i automatyzacji w gospodarce. Dla których cudzoziemców będzie otwarty polski rynek pracy?

• Dla obywateli państw Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (zrzesza obecnie 37 państw; Ukrainy wśród nich nie ma, ale są kraje UE, a także Kolumbia, Chile, Meksyk i inne).
• Dla obywateli krajów, z którymi Polska lub Unia Europejska mają podpisane umowy o readmisji (*wzajemne zobowiązania państw, które m.in. przewidują powrót cudzoziemców przybyłych lub przebywających nielegalnie w obcym kraju).
• Dla cudzoziemców posiadających unikalne lub cenne umiejętności i zawody, których nie można obsadzić kadrami z Polski.
• Dla cudzoziemców zaproszonych przez pracodawców do realizacji inwestycji strategicznych dla gospodarki lub obronności.
• Przy czym poziom wynagrodzenia zagranicznych pracowników ma odpowiadać poziomowi lokalnych.

Dobrą wiadomością dla zagranicznych pracowników w Polsce jest to, że rząd zapowiada wzmożoną kontrolę agencji zatrudnienia. Władze dążą do eliminacji naruszeń, ochrony praw pracowniczych oraz stworzenia przejrzystszego systemu zatrudniania cudzoziemców.

System punktowy dla pracowników z zagranicy

W kontekście unikalnych zawodów interesującą propozycją jest zamiar wprowadzenia przez polskie władze systemu punktowego dla zagranicznych pracowników. Nowa strategia migracyjna proponuje wprowadzenie systemu, który z powodzeniem funkcjonuje w Wielkiej Brytanii czy Kanadzie. Za istotne kompetencje zawodowe przyznawane będą punkty. W ten sposób cudzoziemcy reprezentujący różne zawody będą mieli wyższy lub niższy „ranking" z punktu widzenia kraju.

Zmiany dla zagranicznych studentów

Polska planuje zapobiegać sytuacjom, w których studenci z zagranicy traktują edukację jako formalność – wyłącznie w celu uzyskania prawa do pracy. Oczekuje się wprowadzenia surowszych wymogów rekrutacyjnych. Sprawdzany będzie m.in. poziom znajomości języka przez kandydatów, a także faktyczne podjęcie nauki.

Szukasz pracy w Polsce? Zadzwoń: +38 (050) 334-93-51 lub +48 525 275 003