Fikcyjne orzeczenie lekarskie zamiast badania: "oszczędność czasu", która może drogo kosztować pracownika

"Nie musisz nigdzie jechać", "My wszystko załatwimy", "Po prostu podpisz dokument". Czasem pracownikowi proponuje się taki sposób na szybsze podjęcie pracy. Jeśli jednak badanie lekarskie faktycznie się nie odbyło, a dokument jedynie "wystawiono" - nie jest to już zwykła formalność. Chodzi o orzeczenie lekarskie potwierdzające, że dana osoba jest zdolna do pracy na konkretnym stanowisku i nie ma do tego medycznych przeciwwskazań. Jeśli taki dokument jest sfałszowany, zmieniony lub zawiera nieprawdziwe informacje, odpowiedzialność może nie ograniczać się wyłącznie do osoby, która go wytworzyła lub wystawiła. Konsekwencje mogą dotknąć również pracownika, który wiedział o fikcyjnym charakterze dokumentu i świadomie go użył. W przypadku cudzoziemców może to w określonych sytuacjach wpłynąć również na możliwość legalnego zatrudnienia w Polsce.

Dlaczego badanie lekarskie jest obowiązkowe

Jeśli dana osoba pracuje na podstawie umowy o pracę, pracodawca nie może dopuścić jej do pracy bez ważnego orzeczenia lekarskiego. Wynika to z art. 229 § 4 Kodeksu pracy. Przed podjęciem pracy pracownik zazwyczaj otrzymuje skierowanie na badanie profilaktyczne, w którym wskazuje się stanowisko, warunki pracy oraz czynniki, z którymi pracownik może mieć kontakt w miejscu pracy. Obowiązkowe profilaktyczne badania lekarskie przy umowie o pracę finansuje pracodawca. Orzeczenie lekarskie może wydać wyłącznie lekarz posiadający odpowiednie uprawnienia do przeprowadzania profilaktycznych badań pracowników. Mogą to być w szczególności lekarze medycyny pracy oraz lekarze innych specjalności przewidzianych przez polskie przepisy. Istnieją przypadki, w których nowe wstępne badanie lekarskie nie jest wymagane - między innymi gdy pracownik w ciągu 30 dni wraca do tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub pracę na analogicznych warunkach. Pod pewnymi warunkami można również posłużyć się ważnym orzeczeniem lekarskim wydanym przez poprzedniego pracodawcę, jeśli nowa praca rozpoczyna się w ciągu 30 dni i warunki odpowiadają tym, dla których orzeczenie zostało wydane. Zasady tej nie stosuje się jednak w odniesieniu do prac szczególnie niebezpiecznych.

Gdy pracownik zatrudniony jest na podstawie umowy zlecenia

Przy umowie zlecenia przepisy art. 229 Kodeksu pracy nie stosują się automatycznie tak samo jak do umowy o pracę. Konieczność przeprowadzenia badania lekarskiego zależy od charakteru wykonywanej pracy i związanych z nią ryzyk. Jeśli praca wymaga określonego stanu zdrowia lub wiąże się z niebezpiecznymi warunkami, organizator pracy może zażądać poddania się badaniu lekarskiemu.

Jak może wyglądać schemat z fikcyjnym orzeczeniem lekarskim

Pod względem prawnym możliwe są różne warianty.

Wariant 1. Dokument sfałszowany lub zmieniony. Na przykład ktoś podrobił podpis lekarza, pieczęć, formularz, dane pracownika albo dokonał zmian w autentycznym dokumencie. Jeśli pracownik wie, że dokument jest sfałszowany, a mimo to świadomie posługuje się nim jako prawdziwym, może mieć wobec niego zastosowanie art. 270 § 1 Kodeksu karnego. Posługiwanie się podrobionym lub zmienionym dokumentem jako autentycznym może być zagrożone karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.

Wariant 2. Dokument autentyczny, lecz zawierający nieprawdę. Dokument rzeczywiście podpisał uprawniony lekarz, jednak faktyczne badanie nie zostało przeprowadzone. W określonych okolicznościach działanie osoby wystawiającej taki dokument może wyczerpywać znamiona art. 271 Kodeksu karnego - poświadczenia nieprawdy. Jeśli pracownik wie o tym i świadomie posługuje się takim dokumentem, jego postępowanie może wypełniać znamiona art. 273 Kodeksu karnego: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.

Wariant 3. Jeśli sam pracownik wprowadza lekarza w błąd w celu uzyskania dokumentu zawierającego nieprawdziwe informacje, może mieć zastosowanie art. 272 Kodeksu karnego, przewidujący karę pozbawienia wolności do 3 lat. Kluczowe znaczenie ma zatem to, kto dokument sporządził, kto go wystawił, co konkretnie było nieprawdziwe, co wiedział pracownik i jakie działania podjął.

A jeśli pracownik nic nie wiedział

Sam fakt pojawienia się fikcyjnego dokumentu w aktach osobowych nie oznacza automatycznej odpowiedzialności karnej. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, gdy agencja samodzielnie wytworzyła lub posłużyła się podrobionym dokumentem bez wiedzy pracownika, a inaczej - gdy pracownik wie, że badanie nie zostało przeprowadzone, i świadomie posługuje się dokumentem.

Jaka odpowiedzialność może grozić pracownikowi

Jeśli pracownik świadomie posługuje się fikcyjnym dokumentem medycznym, konsekwencje mogą być różnorakie: odpowiedzialność karna na podstawie art. 270, 272 lub 273 Kodeksu karnego; konsekwencje pracownicze - art. 211 Kodeksu pracy zobowiązuje pracownika do poddawania się wymaganym badaniom i przestrzegania przepisów BHP; w poważnych przypadkach możliwe rozwiązanie stosunku pracy w trybie art. 52 Kodeksu pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia; dla cudzoziemców - skazanie za przestępstwa związane z fałszowaniem dokumentów może wpłynąć na uzyskanie zezwolenia na pracę i pobyt, a w dalszej perspektywie skutkować deportacją.

Co się stanie w razie wypadku przy pracy

Brak ważnego orzeczenia lekarskiego sam w sobie nie oznacza, że ZUS automatycznie odmówi wypłaty świadczeń ani że zdarzenie przestanie być kwalifikowane jako wypadek przy pracy. Jeśli jednak pracownik świadomie posługiwał się fikcyjnym dokumentem medycznym, okoliczność ta może zostać zbadana w toku postępowania wyjaśniającego. Odpowiedzialność ponosi również pracodawca Na podstawie art. 229 § 4 Kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez właściwego orzeczenia lekarskiego. Od 2026 roku kara za naruszenie przepisów przewidziana w art. 283 § 1 Kodeksu pracy może wynosić od 2000 do 60 000 złotych. W schemacie z fikcyjnym orzeczeniem odpowiedzialność może zatem pojawić się po stronie pracodawcy, pracownika i osoby, która dokument wytworzyła lub niezgodnie z prawdą wystawiła.

Na co pracownik powinien zwrócić uwagę

Warto sprawdzić sytuację, jeśli agencja lub pracodawca:

• proponuje uzyskanie orzeczenia lekarskiego bez przeprowadzenia faktycznego badania;
• prosi o potwierdzenie, że badanie zostało przeprowadzone, mimo że tak nie było;
• przekazuje dokument wystawiony na inną osobę lub dla innego stanowiska;
• nie potrafi wyjaśnić, gdzie i kiedy odbyło się badanie oraz kto wystawił orzeczenie;
• prosi o podpisanie dokumentów i "niepotrzebne niepytanie".

Sama pomoc agencji w zorganizowaniu badania lekarskiego jest normalną praktyką. Problem pojawia się wówczas, gdy niezbędne badanie faktycznie nie zostało przeprowadzone, a dokumenty sugerują, że rzekomo miało miejsce. Przy profilaktycznym badaniu lekarskim pracownik powinien posiadać skierowanie, w którym wskazuje się stanowisko pracy i warunki zatrudnienia. W razie wątpliwości można sprawdzić, jaki podmiot medyczny przeprowadził badanie, kto wystawił orzeczenie i czy odpowiada ono rzeczywiście zajmowanemu stanowisku. Świadome posługiwanie się fikcyjnym orzeczeniem lekarskim w Polsce może skutkować odpowiedzialnością karną i pracowniczą, a w przypadku części cudzoziemców - również utratą możliwości legalnego wykonywania pracy w kraju.

Chcesz pracować bez niespodzianek, ukrytych warunków i niejasnych schematów zatrudnienia? W Gremi Personal warunki pracy, umowa i rejestracja w ubezpieczeniu są znane jeszcze przed podjęciem współpracy. Oferty pracy w całej Polsce i Europie. Aby znaleźć ofertę pracy, zadzwoń: +380 50 334 93 51.