Co czeka Ukraińców w Polsce po 4 marca 2026 roku

Rząd polski opublikował projekt ustawy, który przewiduje stopniowe wycofywanie części specjalnych przepisów ustawy o pomocy dla obywateli Ukrainy, obowiązujących od 2022 roku w związku z pełną inwazją. Istota zmian polega na przejściu od rozwiązań nadzwyczajnych do ogólnych zasad obowiązujących wszystkich cudzoziemców w Polsce. Zmiany te są przygotowywane w związku ze stabilizacją sytuacji: wielu Ukraińców już się zintegrowało, pracuje, ich dzieci uczęszczają do polskich szkół, a organy władzy nauczyły się obsługiwać statusy cudzoziemców w standardowym trybie.

Co dokładnie proponuje nowa ustawa

Przejście od rozwiązań specjalnych do ogólnych zasad

Projekt przewiduje uchylenie poszczególnych specjalnych przepisów ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, które tworzyły odrębny system praw i obowiązków dla tej grupy. Zamiast tego proponuje się przeniesienie wielu norm do ogólnej ustawy o ochronie cudzoziemców, zawierającej ujednolicone zasady dla wszystkich osób legalnie przebywających w Polsce.

Co dokładnie się zmienia

1. Mechanizmy rejestracji i potwierdzania statusu Projekt przewiduje przeniesienie mechanizmów rejestracji osób objętych ochroną tymczasową oraz potwierdzania ich tożsamości (na przykład na podstawie PESEL UKR) do nowych przepisów ustawy ogólnej, co pozwoli uniknąć paraliżu procesów administracyjnych.

2. Dostęp do rynku pracy i prowadzenia działalności gospodarczej W przyszłości mechanizmy dostępu do rynku pracy, w szczególności poprzez zgłoszenie zatrudnienia, oraz możliwości zakładania własnej działalności gospodarczej, planuje się pozostawić w zaktualizowanym polu prawnym, które zostanie dostosowane do zasad obowiązujących wszystkich cudzoziemców.

3. Jednolite prawo do pomocy Zmiany dotyczą również dostępu do podstawowych usług socjalnych, w tym opieki medycznej, zapewnienia mieszkania i innych rodzajów wsparcia socjalnego.

4. Wizy i dokumenty pobytowe Projekt obejmuje przedłużenie ważności wiz i niektórych dokumentów do 4 marca 2027 r., a także zmiany w trybie uzyskiwania niektórych rodzajów zezwoleń na pobyt.

5. Kwestie proceduralne Proponuje się również utrzymanie niektórych mechanizmów, w szczególności zawieszenie terminów rozpatrywania spraw dotyczących pobytu cudzoziemców do 4 marca 2027 r.

Dlaczego te zmiany są ważne

• Nowe przepisy znoszą część tymczasowych przepisów specjalnych, które były konieczne podczas bezprecedensowego napływu uchodźców w latach 2022–2023.
• Przejście na ogólne zasady polskiego prawa ma zapewnić równe traktowanie wszystkich cudzoziemców legalnie przebywających w Polsce oraz zmniejszyć trudności administracyjne.

Co się zmieni dla Ukraińców

1. Osoby objęte ochroną tymczasową będą w przyszłości podlegać ogólnym przepisom dotyczącym ochrony cudzoziemców.
2. Rejestracja w systemie PESEL, potwierdzenie statusu i identyfikacja mogą odbywać się w formie elektronicznej (zamiast dokumentów papierowych).
3. Dostęp do pracy i prowadzenia działalności gospodarczej będzie odbywał się w ramach ogólnych ram prawnych, ale z pewnymi przepisami przejściowymi.
4. Zezwolenia wizowe i zezwolenia na pobyt mogą zostać przedłużone do 2027 roku.

Na co należy zwrócić uwagę dzisiaj

• Obecny projekt ustawy jest nadal przedmiotem uzgodnień międzyresortowych, a jego ostateczna wersja może ulec zmianie przed przyjęciem w Sejmie.
• Część przepisów może wejść w życie stopniowo, z przepisami przejściowymi, aby nie powodować gwałtownej luki prawnej.

Biorąc pod uwagę treść projektu, możemy stwierdzić, że nie chodzi o zniesienie pomocy dla Ukraińców w Polsce, ale o stopniowe przejście od tymczasowych, kryzysowych rozwiązań do ogólnych zasad prawa migracyjnego. Jeśli zmiany zostaną przyjęte, procedury dotyczące pobytu, dostępu do pracy i usług administracyjnych będą stopniowo włączane do standardowego systemu dla cudzoziemców. Dla osób, które pracują i planują pozostać w Polsce na dłużej, oznacza to bardziej przewidywalne zasady i mniej wyjątków w polu prawnym.